Devletin asli görevlerden biri de yargı organı aracılığıyla toplumsal ve bireysel menfaatleri korumak, düzeni bozucu nitelikteki fiilleri cezalandırıp, toplumsal adaleti temin etmektir.
Ancak kimi durumlarda çeşitli gerekçelerle yargılama makamının doğrudan doğruya harekete geçme kuralına istisna getirilmiş ve soruşturma ve kovuşturma fonksiyonunun icrası bazı şartlara bağlanmıştır.
Bazı suçlar için kanun koyucu tarafından soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için, yetkili kişilerin şikayette bulunması zorunluluğu getirilmiştir.
Türk Ceza Kanunu Madde 73 – Şikayet Hakkı
- Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
- Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar.
- Şikayet hakkı olan birkaç kişiden birisi altı aylık süreyi geçirirse bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez.
- Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.
- İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar.
- Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.
- Kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin şikayetten vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamış ise artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz.
Takibi Şikayete Bağlı Suçlar
TCK’da suçlar kural olarak re’sen araştırma ilkesine tabidir. Ancak bu kuralın istisnalarından bir tanesi de şikayet kurumudur. Suçun kanuni tanımında “mağdurun şikayeti üzerine” veya “şikayet üzerine” ifadeleri varsa, o suç şikayete bağlı bir suçtur; suçtan zarar görenin, mağdurun veya yasal temsilcisinin kanunda belirtilen yetkili makamlara yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yaptığı irade açıklaması neticesinde yapılan soruşturma veya kovuşturma re’sen araştırma ilkesinin istisnasıdır. Kanunda böyle bir ifade yer almaması durumunda ise söz konusu suç şikayete bağlı bir suç olmaktan çıkar. Nitekim aşağıdaki suçlar bu şekilde şikayete bağlı kılınmıştır.
Türk Ceza Kanunu’nda şikayete tabi suçların bulunduğu maddelerden bazıları aşağıda verilmiştir:
- TCK. 11/2 Yurt Dışında Vatandaş Tarafından İşlenen Suç
- TCK. 12/2 Yurt Dışında Yabancı Tarafından İşlenen Suç
- TCK. 86/2 Kasten Basit Yaralama
- TCK. 89 Taksirle Yaralama (Bilinçli taksir hariç)
- TCK. 102/1 Basit Cinsel Saldırı
- TCK.102/2- (2.Cümle) Nitelikli Cinsel Saldırının eşe karşı işlenmesi
- TCK 104/1 Reşit Olmayanla Cinsel İlişki
- TCK. 105/1 Basit Cinsel Taciz
- TCK.106/1- (2. Cümle) Malvarlığını zarara uğratacağı ve sair kötülükle tehdit
- TCK. 116/1 ve 2 Konut ve İşyeri Dokunulmazlığının İhlali
- TCK. 117/1 İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali
- TCK. 123 Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma
- TCK. 125 Hakaret (TCK. 125/3-a hariç)
- TCK. 132 Haberleşmenin Gizliliğini İhlal
- TCK. 133 Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması
- TCK. 134 Özel hayatın gizliliğini ihlal
- TCK. 144 Paydaşın veya elbirliği ile malikin hırsızlığı veya hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla hırsızlık
- TCK. 146/1 Kullanma Hırsızlığı
- TCK. 151 Mala Zarar Verme
- TCK. 155/1 Güveni Kötüye Kullanmanın basit şekli (2. fıkra hariç)
- TCK. 156 Bedelsiz Senedi Kullanma
- TCK. 159 Hukuki alacağı tahsil amacıyla dolandırıcılık
- TCK. 160 Kaybolmuş veya hataen ele geçmiş eşyanın tasarrufu
- TCK. 167/2 Yağma hariç yakın akrabanın işlediği malvarlığı suçları
- TCK. 209/1 Açığa İmzanın Kötüye Kullanılması
- TCK. 233/ 1 Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali
- TCK. 239/1, 2 ve 3 Ticari Sır, Bankacılık Sırrı veya Müşteri Sırrı Niteliğindeki Bilgi veya Belgelerin Açıklanması
- TCK. 340/ 2 Yabancı devlet başkanına karşı suç
- TCK. 341/ 2 Yabancı devlet bayrağına karşı hakaret
- TCK. 342/ 2 Yabancı Devlet Temsilcilerine Hakaret”.
Müşteki Ne Demektir?
İşlenen bir suçtan dolayı zarar gören ve bu suçtan dolayı mağdur olduğu için adli makamlara şüphelileri şikayet eden kişiye şikayetçi anlamına gelen müşteki denir.
Müşteki, gerçek kişi olabileceği gibi şirket, vakıf, dernek vb. gibi bir tüzel kişi de olabilir. Tüzel kişiler şikayet hakkını yetkili organları vasıtasıyla kullanır.
Müdahil Ne Demektir?
Müşteki yani şikayetçi, yargılama aşamasında davaya katılmak isterse müdahil yani katılan ismini alır.
Şikayet Ne Demektir?
Şikayet, kovuşturma için şikayet şartı aranan eylemlerde mağdurun, suçtan zarar görenin ya da yetkili temsilcilerinin; fiili ve faili öğrendiği tarihinden itibaren altı ay içerisinde, kanunda belirtilen yetkili makamlara yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yaptığı, failin yahut fiilin cezalandırılması amacı taşıyan başvurusudur.
Şikayet Hakkı Ne Demektir?
Şikayet hakkı, bir suçun savcılık tarafından soruşturulması veya mahkeme tarafından kovuşturulması için zarar gören veya mağdura tanınan kişiye sıkı surette bağlı bir kamu hukuku hakkıdır.
Şikayet hakkı, anayasal bir hak olup her suçta mümkündür. Şikayet hakkı, bireyin devletten kendi menfaatine bir şey yapmasını isteyebilme hakkını ifade eden sübjektif kamu hukuku hakkıdır.
Şikayet kendisine karşı suç işlenen kişilerce yapılır. Şikayet hakkını bizzat hak sahibi kullanmalıdır, bu hak mirasçılara geçmez. Ancak, müşteki şikayet hakkını bizzat kullandıktan sonra vefat ederse, mirasçıları açılan ceza davasına müdahil (katılan) sıfatıyla katılabilirler.
Şikayet Başvurusu Nereye Yapılır?
Şikayet başvurusu, kolluk, savcılık ve mahkeme gibi yargı organları ile kaymakamlık veya valilik gibi idari organlara yapılabilir (CMK md. 158/1-2).
Faili Bilmeden Şikayet Yapılabilir mi?
Ekseriyetle şikayet edilen fiilin kendisidir. Buna bağlı olarak failin adı verilmeden de şikayet mümkündür.
Olayın Tüm Şüphelileri veya Sanıkları Hakkında Şikayetçi Olmak Zorunlu mudur?
Suçtan zarar gören veya mağdur şikayet hakkını kullanırken esasen mağduru olduğu fiili şikayet eder. Mağduru olduğu fiili şikayet eden müşteki, o fiile katılan tüm şüpheli veya sanıkları şikayet etmiş olur. Müşteki, aynı fiili işleyen faillerden sadece birini seçip şikayetçi olamaz. Aynı fiil nedeniyle şikayet hakkı, ancak tüm failler aleyhine ortak bir biçimde kullanılabilir.
Bir olayda suçtan zarar gören aleyhine işlenen birden fazla fiil ve suç varsa, her fiil için ayrı ayrı şikayet hakkı kullanılabilir. Birden fazla fiil tüm failler tarafından iştirak halinde (birlikte) işlenmemişse, sadece o fiili işleyen fail hakkında şikayetçi olmak veya şikayetten vazgeçmek mümkündür. Ancak, aynı fiili işleyen farklı faillerden sadece biri hakkında yapılan şikayetten vazgeçme başvurusu, tüm failler hakkında şikayetin geri alınması sonucunu doğurur.
Şikayet Hakkı Ne zaman Dolar? Şikayet Süresi Ne Kadardır?
Şikayete tabi suçlarda şikayet süresi, mağdurun fiil ve faili öğrenmesinden itibaren 6 aydır. Yani TCK Madde 73/1 ve 2’ye göre müştekinin şikayet hakkını kullanabilmesi için hem faili hem de fiili öğrenmesi gerekmektedir.
Suçtan zarar gören veya mağdur, suçu oluşturan fiil veya failden herhangi birini geç öğrenmesi durumunda, 6 aylık şikayet süresi fiil ve faili öğrendiği tarihten itibaren başlar.
Ancak her ne kadar şikayet süresi kanun maddesinin birinci fıkrasında 6 ay olarak belirtilmişse de aynı maddenin ikinci fıkrasında ”zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla” ibaresi göz önünde bulundurulduğunda, bu hakkın kullanılabileceği altı aylık sürenin de dava zamanaşımı içerisinde bulunması gerekmektedir.
Şikayetten Vazgeçme ve Hakkından Feragat Etme
Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı bir suçun icrası sonucunda şikayet hakkı sahibinin süresi içerisinde ve kanunun öngördüğü şartlara uygun olarak bu hakkını kullandıktan sonra, şikayetini geri almasına şikayetten vazgeçme denir. Yani şikayetten vazgeçme, “önceden yapılmış olan şikayetin geri alınması ve geçersiz sayılmasının istenmesi”dir. TCK’nın 73/4, 5 ve 6. Fıkralarında şikayetten vazgeçme açıkça yer almaktadır. Takibi şikayete bağlı suçların tamamında, şikayet hakkı sahibinin şikayetinden vazgeçmesi mümkün kılınmıştır.
Şikayet hakkı anayasal bir haktır. Bu hak, istenilirse kullanılmayabilir. Bu kullanmayış, yani vazgeçme, Kanunda (TCK 73/4, 5, 6, 7) adı geçen “vazgeçme” değildir. Literatürde genel olarak “vazgeçmek hakkı” bu hakkı hiç kullanmamak olarak açıklamaktadır. Kullanılan şikayet hakkının “geri alınması” anlamındaki “vazgeçme”yi kanun düzenlemiştir. Kanun, şikayetin geri alınabileceğini kabul etmiştir: “Mahkûmiyet kararı kesinleşinceye kadar şikayet geri alınırsa (vazgeçilirse), dava düşer” (TCK 73/4). Şikayetten vazgeçme, soruşturma aşamasında takipsizlik kararı, kovuşturma aşamasında kamu davasının düşmesi sonucunu doğurur. Kovuşturma evresine geçtikten sonra suçun şikayete tabi olduğu anlaşılırsa, “mağdur açıkça şikayetinden vazgeçmemiş ise yargılamaya devam olunur” (CMK 158/6). Hüküm kesinleştikten sonra şikayetten vazgeçildiği beyan edilse bile bu durum cezanın infazına engel olmaz. Ayrıca şikayetten vazgeçmeden sonra bu vazgeçmeyi geri alma, yani vazgeçmeden vazgeçmek mümkün değildir.
Müşteki Mahkemeye Gitmezse Ne Olur? Zorla Getirme Nedir?
Kural olarak, müştekinin mahkemeye gitmesi ve beyanda bulunması gerekir. Ceza mahkemesi, mağdur veya şikayetçinin şikayet dilekçesinde belirttiği adresine davaya katılması için tebligat gönderir (CMK md. 235).
Tebligata rağmen gelmeyen mağdur veya müştekiye yeniden tebligat çıkartılmaz. Özellikle şikayet dilekçesinde mağdur veya müştekinin adresi yanlış bildirilmişse mahkeme adres araştırması da yapmak zorunda değildir.
Ancak, müştekinin mahkemede dinlenmesi olayın aydınlatılması veya ortaya çıkması açısından zorunluluk ise veya müşteki olayın tek görgü tanığı ise bu durumda müşteki mutlaka mahkemede dinlenmelidir.
Davetiyeye rağmen duruşmalara katılmayan müşteki, polis marifetiyle zorla mahkemeye getirilir. Davetiye posta yoluyla müştekiye tebliğ edilir, ancak zorla getirme kararı polis veya jandarma vasıtasıyla yerine getirilir.
Uygulamada çoğu zaman zorla getirme kararı, polis tarafından sadece müştekiye bir mahkeme yazısı bırakılarak duruşmaya gitmesi gerektiği bildirilmektedir. Zorla getirmenin aciliyet kesbetmesi nedeniyle fiilen uygulanması gerekiyorsa, mahkemeden zorla getirme müzekkeresinin fiilen uygulanmasına dair bir şerh düşülmesi talep edilmelidir.
Müştekinin (Şikayetçinin) Hakları Nelerdir?
Ceza Muhakemesi Kanunu md. 234’e göre, mağdur ile müştekinin (şikayetçi) hakları şunlardır:
Soruşturma evresinde, yani dava açılmadan önce savcılık veya polis soruşturması aşamasında;
- Delillerin toplanmasını isteme,
- Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme,
- Avukatı bulunmaması halinde, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme,
- Avukatı aracılığı ile soruşturma belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme,
- Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.
- Kovuşturma evresinde, yani ceza davası
açıldıktan sonra mahkeme aşamasında;
- Duruşmadan haberdar edilme: Duruşmadan haberdar edilme, müştekiye tebligat gönderilmesi ile mümkün hale gelir. Tutuklu işlerde müştekinin zorla getirilmesi kararı da verilebilir.
- Kamu davasına katılma: Müdahil olma veya katılma talebi ceza mahkemesine yapılacak sözlü veya yazılı beyan ile mümkündür. Müdahale usulü aşağıda ayrıca incelenmiştir.
- Tutanak ve belgelerden avukatı aracılığı ile örnek isteme,
- Tanıkların mahkemeye davet edilmesini isteme,
- Avukatı bulunmaması halinde, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme,
- Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma.
Mağdur, onsekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili de bulunmazsa, istemi aranmaksızın bir avukat görevlendirilir.
Müdahil (Katılan) Ceza Davasında Hangi Haklara Sahiptir?
Davaya katılan kişi (müdahil), ceza davasında taraf haline gelir. Yargılamanın öznesi haline gelen müdahil, bazı işlemleri yapma yetkisi de kazanır. Müdahil, müştekinin sahip olduğu tüm haklara ek olarak aşağıdaki haklara sahiptir:
- Mağdur veya suçtan zarar gören davaya müdahil dolduğunda, cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini talep edebilir (CMK md. 239/1).
- Katılan (müdahil), cumhuriyet savcısı ile bağlı olmadan tüm kanun yollarına başvurabilir. Yani, hükmü itiraz edebilir, istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurabilir (CMK md. 242/1).
Ağır Ceza Davalarına Bakan Avukatı
Denizhan Aktoprak
+90 542 817 7636
