Ceza hukuku; suç teşkil eden fiilleri, bu fiillere uygulanabilecek yaptırımları ve ceza yargılamasının usulünü düzenleyen hukuk alanıdır. Ceza soruşturması ve kovuşturması, kişi özgürlüğü ve güvenliği başta olmak üzere temel hak ve özgürlükleri doğrudan ilgilendiren hukuki süreçlerdir.
Ceza yargılamasında şüpheli veya sanığın savunma hakkının etkin biçimde kullanılması, delillerin hukuka uygunluğunun değerlendirilmesi, usule ilişkin sürelerin takip edilmesi ve kanun yollarına başvuru süreçleri önem taşımaktadır.
Ceza Yargılamasının Aşamaları
Ceza Soruşturması
Bir suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlayan soruşturma aşaması Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür. Bu süreçte ifade ve sorgu işlemleri, delillerin toplanması, arama ve el koyma gibi koruma tedbirleri ile gözaltı, adli kontrol veya tutuklama gibi kişinin haklarını doğrudan etkileyebilecek işlemler gündeme gelebilir.
Şüphelinin isnat edilen suçu öğrenme, susma, lehine olan delillerin toplanmasını isteme ve müdafi yardımından yararlanma gibi temel hakları bulunmaktadır.
Kovuşturma ve Ceza Davası
Cumhuriyet savcılığı tarafından hazırlanan iddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle kovuşturma aşamasına geçilir. Bu aşamada sanık hakkındaki suçlama ve deliller mahkeme önünde değerlendirilir; tanıklar dinlenebilir, bilirkişi incelemeleri yapılabilir ve tarafların talepleri doğrultusunda yeni deliller toplanabilir.
Yargılama sonucunda mahkeme beraat, mahkûmiyet veya Ceza Muhakemesi Kanunu’nda öngörülen diğer kararları verebilir.
Ağır Ceza Mahkemesinde Görülen Davalar
Ağır ceza mahkemeleri, kanunda belirlenen ve yaptırım ağırlığı daha yüksek olan suçlara ilişkin davalara bakmakla görevlidir. Görev kapsamı suçun niteliğine ve kanunda öngörülen cezanın türü ve miktarına göre belirlenmektedir.
- Kasten öldürme suçları
- Nitelikli dolandırıcılık
- Yağma suçları
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
- Cinsel dokunulmazlığa karşı bazı suçlar
- Zimmet
- İrtikâp
- Resmî belgede sahtecilikle bağlantılı bazı suçlar
- Örgütlü suçlar
- Kanunda ağır ceza mahkemesinin görevine bırakılmış diğer suçlar
Tutuklama ve Adli Kontrol
Tutuklama, ceza muhakemesinde belirli şartların bulunması halinde uygulanabilen bir koruma tedbiridir. Bir cezalandırma yöntemi değildir.
Tutuklama değerlendirmesinde kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunması ile birlikte kanunda belirtilen tutuklama nedenleri ve ölçülülük ilkesi dikkate alınır. Şartların oluşması halinde tutuklama yerine adli kontrol tedbirlerinin uygulanması da gündeme gelebilir.
- Tutuklama kararına itiraz
- Tutukluluğun incelenmesi
- Tahliye talebi
- Adli kontrol
- Yurt dışına çıkış yasağı
Ceza Davalarında Avukatın Rolü
Ceza yargılamasında avukatın görevi yalnızca duruşmalara katılmakla sınırlı değildir. Dosyanın niteliğine göre soruşturma evrakının ve delillerin incelenmesi, ifade ve sorgu işlemlerine katılım, hukuki taleplerin hazırlanması, koruma tedbirlerine karşı başvurular, duruşmaların takibi ve kanun yollarına ilişkin hukuki çalışmalar sürecin farklı aşamalarında gündeme gelebilir.
Savunmanın kapsamı ve izlenecek hukuki yol her dosyanın somut özelliklerine, mevcut delillere ve yargılamanın bulunduğu aşamaya göre değerlendirilmelidir.
İstinaf ve Temyiz
Ceza Davalarında Kanun Yolları
İlk derece mahkemelerinin kararlarına karşı, kararın niteliğine ve kanunda öngörülen şartlara göre istinaf veya temyiz kanun yollarına başvurulması mümkün olabilir.
Kanun yolu başvurularında süreler, başvurunun kapsamı ve kararın hangi yönlerden hukuka aykırı olduğunun değerlendirilmesi önem taşır. Her kararın temyize açık olmaması nedeniyle başvurulabilecek kanun yolunun somut karar üzerinden belirlenmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Ceza soruşturması ne zaman başlar?
Bir suç işlendiğine ilişkin şüphenin yetkili makamlar tarafından öğrenilmesi üzerine soruşturma süreci başlayabilir.
İfade verirken avukat bulunabilir mi?
Şüpheli, kanunda öngörülen esaslar çerçevesinde müdafi yardımından yararlanma hakkına sahiptir.
Tutuklama bir ceza mıdır?
Hayır. Tutuklama bir mahkûmiyet cezası değil, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenen bir koruma tedbiridir.
Tutuklama kararına itiraz edilebilir mi?
Kanunda öngörülen usul ve süreler çerçevesinde tutuklama kararına karşı itiraz mümkündür.
Ağır ceza davası ne kadar sürer?
Tek bir süre vermek mümkün değildir. Dosyanın kapsamı, sanık ve tanık sayısı, bilirkişi incelemeleri, delillerin toplanması ve yargılamanın özellikleri süreyi etkileyebilir.
Ceza mahkemesi kararına itiraz edilebilir mi?
Kararın türüne göre itiraz, istinaf veya temyiz gibi farklı kanun yolları gündeme gelebilir.
Avukat Denizhan Aktoprak
Avukat Denizhan Aktoprak, mesleki faaliyetleri kapsamında ceza soruşturmaları ve ceza davalarına ilişkin hukuki süreçlerde avukatlık hizmetleri sunmaktadır.
Adliye Karşısı Günde İşhanı
No: 39 Kat: 2 No: 208
Anamur / Mersin Telefon: +90 324 814 99 98
Mobil: +90 542 817 76 36
E-posta: avukat@denizhanaktoprak.av.tr